"Οι Ἕλληνες εἶναι πολύ ἄδικοι μέ τούς βυζαντινούς τους προγόνους. ∆έν ἦταν μιά κοινωνία χωρίς διανοούμενους -ἀρκεῖ νά δεῖς τή δουλειά καί τήν πρόοδο τῆς βυζαντινῆς ἰατρικῆς. Μπορεῖ νά μή συμπαθεῖ κάποιος τή θρησκεία, ἀλλά μερικοί ἀπό τούς ἐκκλησιαστικούς συγγραφεῖς ὅπως οἱ Καπαδόκες πατέρες, καί πολλοί ἀκόμη, ὡς τό Γρηγόριο τόν Παλαμά, ἦταν ἄνθρωποι μοναδικῆς πνευματικότητας... Ὑπῆρχε ἔντονη διανόηση καί πνευματική ζωή στό Βυζάντιο. Κυρίως δέ, στό τέλος τῶν βυζαντινῶν χρόνων, π.χ. στήν Παλαιολόγεια περίοδο. Εἶναι ἀρκετά περίεργο πώς, τήν ὥρα πού ἡ αὐτοκρατορία συρρικνώνονταν ἡ διανόηση ἦταν πιό ἀνθηρή ἀπό ποτέ.
Ἡ βυζαντινή τέχνη ἦταν ἀπό τίς μεγαλύτερες σχολές τέχνης παγκοσμίως. Κανένας ἀρχαῖος Ἕλληνας δέ θά μποροῦσε νά χτίσει τήν Ἁγία Σοφία, αὐτό ἀπαιτοῦσε πολύ βαθιά τεχνική γνώση. Κάποιοι, ξέρετε, ὑποστηρίζουν, ὅτι ἡ βυζαντινή τέχνη εἶναι στατική.
∆έν ἦταν καθόλου στατική, ἀλλά ἦταν μιά σχολή τέχνης ἀπό τίς σημαντικότερες στόν κόσμο, πού ὅσο περνᾶ ὁ καιρός ἐκτιμᾶται ὅλο καί περισσότερο, κι ὅσοι Ἕλληνες διανοούμενοί σας λένε ὅτι τό Βυζάντιο δέ δημιούργησε τίποτε, εἶναι τυφλοί.∆έ νομίζω ὅτι οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες εἶναι περισσότερο Ἕλληνες ἀπό τούς Βυζαντινούς"
(Σέρ Στῆβεν Ράνσιμαν)
Παίρνοντας την "σκυτάλη" από τον αείμνηστο σπουδαίο Βρετανό βυζαντινολόγο Σερ Στίβεν Ράνσιμαν θα συμπληρώσω ότι όποιος μιλά σήμερα για το Βυζάντιο ως «σκοταδισμό», αποκαλύπτει πρωτίστως το σκοτάδι της δικής του ιστορικής γνώσης. Γιατί σκοτάδι δεν είναι η πίστη, ούτε η παράδοση, ούτε η συνέχεια,σκοτάδι είναι όμως η άγνοια που βαφτίζεται πρόοδος.
Το Βυζάντιο δεν ήταν μια παρένθεση ανάμεσα σε δύο «φωτεινές» εποχές. Ήταν ο μακρύτερος, συνεπέστερος και πιο δημιουργικός βίος του ελληνισμού. Εκεί όπου η ελληνική γλώσσα δεν ήταν μουσειακό απολίθωμα, αλλά ζωντανό εργαλείο σκέψης, επιστήμης, θεολογίας, δικαίου και τέχνης. Εκεί όπου ο Αριστοτέλης, ο Πλάτων και ο Ιπποκράτης δεν «ανακαλύφθηκαν» εκ των υστέρων από τη Δύση, αλλά διδάσκονταν, σχολιάζονταν και εξελίσσονταν αδιάκοπα.
Αν το Βυζάντιο ήταν σκοταδιστικό, τότε πώς διασώθηκε σχεδόν το σύνολο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας που γνωρίζει και θαυμάζει σήμερα όλη η ανθρωπότητα;
Αν δεν ήταν συνέχεια του ελληνισμού, τότε γιατί μιλούσε ελληνικά, σκεφτόταν ελληνικά, έγραφε ελληνικά και πέθαινε ως Ρωμιός δηλαδή ως Έλληνας της ιστορίας και όχι της φαντασίωσης;
Η Αγία Σοφία δεν χτίστηκε από «σκοτάδι», αλλά από μαθηματικά, φυσική, μηχανική και γεωμετρία που ξεπερνούσαν την αρχαιότητα.Συγχρόνως η πατερική σκέψη δεν ήταν άρνηση της φιλοσοφίας, αλλά μεταφυσική σύνθεσή της.Η βυζαντινή τέχνη δεν ήταν στατική, αλλά συνειδητά υπερβατική δεν μιμείται το μάτι, αλλά μιλά κατευθείαν στην ψυχή.
Ακόμη και όταν η αυτοκρατορία συρρικνωνόταν εδαφικά, ο ελληνικός νους άνθιζε πνευματικά γιατί οι πολιτισμοί δεν κρίνονται από τα σύνορα, αλλά από το βάθος τους. Η Παλαιολόγεια Αναγέννηση δεν ήταν πρόλογος της Δύσης αλλά η ύστατη απόδειξη ότι ο ελληνισμός δεν έπαψε ποτέ να δημιουργεί.Όσοι αρνούνται τη συνέχεια, δεν το κάνουν από επιστημονική αυστηρότητα αλλά από ιδεολογική δυσανεξία. Θέλουν έναν ελληνισμό κομμένο, ακίνδυνο, μουσειακό. Έναν ελληνισμό χωρίς μνήμη, γιατί η μνήμη γεννά ταυτότητα και η ταυτότητα ευθύνη.
Βέβαια το Βυζάντιο δεν ήταν τέλειο,κανένας ζωντανός πολιτισμός δεν ήταν ούτε θα μπορούσε να είναι. Αλλά ήταν δικός μας, ιστορικά, γλωσσικά, πνευματικά και όποιος το απορρίπτει συλλήβδην, δεν αποδομεί τον «μύθο» αλλά αποκόπτει τον ίδιο του τον εαυτό από τη μακρά διάρκεια του ελληνισμού.Η ιστορία δεν ζητά να την αγαπάς. Ζητά να την κατανοεί και το Βυζάντιο, είτε το αντέχουν είτε όχι, ήταν ελληνικό όχι επειδή το λέμε εμείς, αλλά επειδή έτσι έζησε, σκέφτηκε και δημιούργησε για πάνω από χίλια χρόνια.
Υ.Γ Τέλος θα κλείσω με τα λόγια του αγαπημένου μου ποιητή και παρά ένα γράμμα συνεπίθετου που εξηγεί τα πάντα με τον δικό του λίτο και μοναδικό τρόπο:
«Ἐκεῖ σάν μπῶ, μές σ' ἐκκλησία τῶν Γραικῶν·
μέ τῶν θυμιαμάτων της τές εὐωδίες,
μέ τες λειτουργικές φωνές καί συμφωνίες,
τές μεγαλοπρεπεῖς τῶν ἱερέων παρουσίες
καί κάθε των κινήσεως τόν σοβαρό ρυθμό-
λαμπρότατοι μές στῶν ἀμφίων τόν στολισμό-
ὁ νοῦς μου πιαίνει σέ τιμές μεγάλες τῆς φυλῆς μας στόν ἔνδοξό μας Βυζαντινισμό.»
Κ. Καβαφης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου